نكنند كتاب ( 1 ) را و ذكر رسول ما - عليه السّلام - و صفت و نبوّت او پنهان نكنند ، چنان كه گفت : وَإِذْ أَخَذَ اللَّه مِيثاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَتُبَيِّنُنَّه لِلنَّاسِ وَلا تَكْتُمُونَه ( 2 ) . . . ، و اين روايت ضحّاك است از عبد اللَّه عبّاس . * ( أُوفِ بِعَهْدِكُمْ ) * ، براى آن مجزوم است كه جواب امر است ، و عهد خداى با ايشان وعدهء اوست ايشان را به ثواب بر طاعت . پس آن را در تأكيد ايجاب بر خود به مثابهء عهد و پيمان و سوگند كرد بر معاهد . ابن زيد گفت : مراد به عهد خدا ، امر خداست ، و به عهد ايشان جزاى ايشان ( 3 ) است ، آنگه بر خواند : إِنَّ اللَّه اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوالَهُمْ ، الى قوله : وَ مَنْ أَوْفى بِعَهْدِه مِنَ اللَّه ( 4 ) . و سعيد جبير گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : مراد آن است كه در گردن ايشان كرد از ايمان به رسول - عليه السّلام - تا آنچه بر گردن ايشان بود از اثقال و اغلال بر گيرد ، چنان كه گفت : الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَه مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ - الى قوله : وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ ( 5 ) . و قتاده و ابن جريج گفتند : مراد آن عهد است كه در سورهء المائده گفت : وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّه مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَبَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً - الى قوله : لأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ ( 6 ) ، و اين اقوال متقارب المعنى است . * ( وَإِيَّايَ ) * ، ضمير منصوب منفصل است ، و عامل در او فعلى مقدّر بود كه اين فعل ظاهر بر او دليل بود ، و نشايد كه عامل در او اين فعل ظاهر باشد ، چه او به ضمير متّصل مشغول است ، و تقدير چنين باشد كه : و إيّاى فارهبوا فارهبون ( 7 ) ، چنان كه گفت : وَالْقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازِلَ ( 8 ) . . . ، و اصل او « فارهبونى » بوده است ، « يا » بيفگنده است و اكتفاء كرده به كسره از آن ، چنان كه : الْكَبِيرُ الْمُتَعالِ ( 9 ) ،

--> ( 1 ) . مب ، مر او . ( 2 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 187 . ( 3 ) . مج ، دب ، فق ، وز : جز ايشان . ( 4 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 111 . ( 5 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 157 . ( 6 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 12 . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : و اياى فارهبون . ( 8 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 39 . ( 9 ) . سورهء رعد ( 13 ) آيهء 9 .